Zeytinyağı tağşişi tedarik zincirinde nasıl önlenir? Sınıf ve saflık kontrolü

Zeytinyağı alan, harmanlayan ve şişeleyen işletmede tağşiş kontrolü dört adımda kurulur: teslim alma, sınıf kararı, harman ve parti kaydı.

Zeytinyağında tağşiş, tedarik zincirinde yağ başka partilerle birleşmeden önce, teslim alma noktasında yapılan ölçümle önlenir. Alım yapan, harmanlayan ya da şişeleyen bir işletme için bu dört adım demektir: teslimatı tanka almadan ölçmek, sınıf iddiasını ölçülen değerlere bağlamak, harmana yalnız sonucu bilinen partileri almak ve her kararı parti numarasıyla kayda geçirmek. Rafta ya da evde sahte zeytinyağını ayırt etmeye çalışan tüketicinin durumu farklıdır; o tarafı sahte zeytinyağı nasıl anlaşılır yazısı anlatıyor.

Tağşiş zincirin hangi halkasında girer?

Zeytinyağı fabrikadan şişeye ulaşana kadar birkaç el değiştirir: fabrika, toplayıcı ya da tüccar, dökme alım yapan işletme, harmanlayıcı ve dolumcu. Her el değiştirmede yağ yeni bir tanka girer ve karışım bu halkaların herhangi birinde yapılabilir.

Mevzuattaki sınır açıktır. Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (2017/26), zeytinyağının diğer sıvı yağlara, diğer sıvı yağların da zeytinyağına karıştırılamayacağını hükme bağlar; pirina yağı hiçbir koşulda zeytinyağı olarak adlandırılamaz. 5996 sayılı Kanun gıdada taklit ve tağşişi yasaklar ve yaptırımı, ürünü üreten ya da kendi adıyla piyasaya arz eden işletmeciye uygular. Kendi markasıyla şişeleyen bir firma, tedarikçisinin tankında yapılmış bir karışımın da muhatabıdır.

Zincirde karşılaşılan sorun iki türlüdür. Birinde yağa daha ucuz bir yağ karıştırılır; bu bir saflık sorunudur. Ötekinde daha düşük sınıftaki yağ üst sınıf diye satılır; bu da bir sınıf sorunudur. İkisi farklı ölçütlerle aranır.

Teslim alırken ne yapılmalı?

Teslimattaki iş, partiyi tanka almadan bir karar vermektir. Bunun için üç şeyin birlikte yapılması gerekir:

  • Teslimattan numune almak ve bir bölümünü etiketli şahit numune olarak saklamak.
  • Numuneyi kabul kararından önce ölçmek. Tadım kusuru ve kalite düzeyini gösterir, ama düşük oranda karıştırılmış rafine yağ ya da tohum yağı tat profilini çoğu zaman bozmaz. Saflık için ayrı bir ölçüm gerekir.
  • Ölçüm sonucunu, numune ve tedarikçi bilgisiyle birlikte o teslimatın parti numarasına bağlamak.

Şüpheli çıkan parti ana tanklardan ayrı tutulur ve laboratuvar onayına gönderilir. Sonuç gelene kadar o yağ harmana girmez.

Sınıf iddiası neye dayandırılmalı?

Zeytinyağının sınıfı Tebliğ'de ölçülebilir değerlerle tanımlanır. Serbest asitlik bunların en bilinenidir ama tek başına sınıf belirlemez. Tebliğ kalite ve saflık kriterlerini ekinde ayrıca listeler, natürel zeytinyağları için duyusal özellikleri tanımlar ve kampesterol ile delta-7-stigmastenol değerleri için karar ağaçları öngörür. Sınıflara göre eşikleri zeytinyağı asit oranı yazısında bulabilirsiniz.

Alım tarafında bunun pratik sonucu sözleşmededir. Siparişte geçen "natürel sızma" ifadesi, hangi parametrenin hangi yöntemle ölçüleceği yazılmadıkça tartışmaya açık kalır. Asitliği uygun çıkan bir yağ, duyusal değerlendirmede ya da UV soğurmada sınırı aştığında üst sınıfta kalamaz. Sınıfı belirleyen değerler baştan yazıldığında, teslimattaki ölçümün neye göre okunacağı da belli olur ve fiyat farkı sınıfa göre konuşulabilir.

Harman riski neden büyütür?

Harman zeytinyağı ticaretinde olağan bir işlemdir. Farklı üreticilerden, bölgelerden ya da hasat dönemlerinden gelen natürel yağlar tutarlı bir ürün elde etmek için birleştirilir. Tebliğ'in izin verdiği farklı sınıf karışımı ise yalnız riviera zeytinyağıdır: rafine zeytinyağı ile natürel zeytinyağlarının karışımı olan bu ürün etikette kendi adıyla satılır.

Tankta birleşen yağ geri ayrıştırılamaz. Tek bir sorunlu teslimat, katıldığı bütün partiyi etkiler. Harmandan sonra yapılan ölçüm ürünün durumunu gösterir, ama sorunlu yağın hangi teslimattan geldiğini yalnız giriş kayıtları söyleyebilir. Bu yüzden harman partisinin kaydında, içine giren her teslimatın parti numarası ve ölçüm sonucu ayrı ayrı yer almalıdır.

Kayıt hangi durumda işe yarar?

Kaydın değeri en çok bir uyuşmazlıkta anlaşılır. Tebliğ, resmi numune almanın Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik kapsamında, analizlerin ise Zeytinyağı ve Pirina Yağı Analiz Metotları Tebliği'ne uygun olarak yapılacağını belirtir. Resmi bir uyuşmazlıkta belirleyici olan bu analizdir. 5996 sayılı Kanun'a göre ilgililer resmi kontrol sonuçlarına tebliğden itibaren yedi gün içinde Bakanlığa itiraz edebilir. Bu kısa sürede işletmenin dayanabileceği şey kendi giriş kaydıdır: hangi parti, hangi tarihte, hangi tedarikçiden, hangi ölçüm sonucuyla alındı ve şahit numunesi nerede duruyor.

Kayıt tedarik kararlarını da besler. Tedarikçi bazında biriken sonuçlar tekrarlayan sapmayı görünür kılar. Buna bir dış kaynak eklenebilir: Tarım ve Orman Bakanlığı, taklit veya tağşiş tespit edilen ürünleri firma, marka, ürün ve parti numarasıyla guvenilirgida.tarimorman.gov.tr adresinde yayımlar. Sözleşme yenilemeden önce tedarikçilerin adını bu kayıtlarda aramak, maliyeti olmayan bir kontroldür.

Saha ölçümü ile laboratuvar nasıl iş bölümü yapar?

Teslimattaki ölçüm hızlı karar içindir, kesin hüküm laboratuvarda verilir.

Olivex, zeytinyağının saflığını ve kalite sınıfını alım noktasında, analiz seti ve telefon kamerasıyla değerlendirir ve her okumayı partisiyle kayda geçirir. Hangi teslimatın laboratuvara gitmesi gerektiğine o anda karar vermeye yarar. Molevex, doğru kabul edilen bir ürünü referans olarak ölçer, sonraki partileri bu referansla karşılaştırır ve sonucu laboratuvarda teyit eder. İkisi de Tebliğ'deki yöntemlerle yapılan resmi analizin yerine geçmez.

Olivex'in işleyişi Olivex çözüm sayfasında, gıda ve içecekte doğrulamanın genel çerçevesi gıda ve içecek sektörü sayfasında anlatılıyor.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Ürününüz için doğru yöntem, ürünün kendisinden çıkar.

İlk görüşmede ürün grubunuz, üretim akışınız ve doğrulamanın yapılacağı noktalar değerlendirilir; işaretleme ya da analiz için yöntem önerilir.

Görüşme talep edin