Gıdada taklit ve tağşiş yapan üretici ve ithalatçıya 2026'da ilk ihlalde yıllık gayri safi gelirin yüzde biri oranında idari para cezası uygulanır; bu tutar yaklaşık 474 bin TL'nin altına inmez, 4,74 milyon TL'yi geçmez. Tarım ve Orman Bakanlığı, aktöre ve tekrara göre değişen 2026 aralığını 47.397 TL ile 18.963.571 TL olarak açıklıyor. Üç yıl içinde ikinci tekrarda üretici ve ithalatçı için para cezası adli niteliğe döner ve sektörden men gündeme gelir.
2026'da taklit ve tağşiş cezası ne kadar?
Ceza 5996 sayılı Kanun'un 40. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinde düzenlenir. Hesaplama usulü ise 16 Nisan 2021 tarihli Gıda ve Yemlerde Taklit ve Tağşiş Fiili ve İdari Para Cezalarının Hesaplanmasına Dair Yönetmelik'tedir.
| Aktör | İlk ihlal | Üç yıl içinde ilk tekrar | Üç yıl içinde ikinci tekrar |
|---|---|---|---|
| Üreten ya da ithal eden | Gelirin %1'i; yaklaşık 474 bin - 4,74 milyon TL | Gelirin %1'i; yaklaşık 948 bin - 9,48 milyon TL | 1.000 - 3.000 gün adli para cezası ve 5 - 10 yıl sektör faaliyetinden men |
| Kendi adı ya da unvanıyla piyasaya arz eden | Gelirin %1'i; yaklaşık 474 bin - 4,74 milyon TL | Gelirin %1'i; yaklaşık 948 bin - 9,48 milyon TL | Gelirin %1'i; yaklaşık 1,9 milyon - 18.963.571 TL |
| İzlenebilirliğini sağlamadan arz eden perakendeci | Gelirin %1'i; 47.397 TL - yaklaşık 4,74 milyon TL | Kabahatler Kanunu'nun tekerrür hükümleri | Kabahatler Kanunu'nun tekerrür hükümleri |
Tablodaki rakamların kaynağı şudur: 47.397 TL ve 18.963.571 TL Bakanlığın 2026 için yayımladığı aralığın uçlarıdır. İlk ihlaldeki 474 bin ile 4,74 milyon TL, Gıda ve Kontrol Genel Müdür Yardımcısının Şubat 2026'daki açıklamasına dayanır. Aradaki basamaklar Kanun'un "bir katı artırılarak" hükmü ve Yönetmelik'teki oranlarla hesaplanmıştır. Alt ve üst sınırlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranıyla güncellenir, bu yüzden geçerli tutarı fiil ve karar tarihine göre kontrol etmek gerekir.
Ceza nasıl hesaplanır?
Yönetmeliğin 5. ve 6. maddeleri hesabı şöyle kurar:
- Esas alınan gelir: Fiilden önceki mali yıl sonundaki yıllık gayri safi gelir. Bu hesaplanamıyorsa fiil tarihine en yakın mali yıl sonu esas alınır.
- Gayri safi gelirin karşılığı: Bilanço esasına göre defter tutanlarda brüt satışlardan satış indirimleri düşülür. İşletme hesabı esasında dönem hasılatına bakılır.
- Sınırlar: Yüzde birlik tutar alt sınırın altında kalırsa alt sınır, üst sınırı aşarsa üst sınır uygulanır.
- Yeni işletme: Faaliyete yeni başlama gibi nedenlerle gelir tespit edilemiyorsa ceza alt sınır üzerinden verilir.
Para cezasının dışında ne olur?
İşletme açısından para cezası çoğu zaman en görünür ama tek sonuç değildir:
- Ürün: 40/l'ye göre ürüne el konur ve masrafı sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılır. Piyasaya arz dışında değerlendirilemeyen ürün imha edilir, değerlendirilebilen ürünün mülkiyeti kamuya geçirilir.
- Kamuoyu duyurusu: Firma, marka, ürün ve parti bilgisi Bakanlığın listesinde yayımlanır. Süreç taklit ve tağşiş listesi nasıl oluşur yazısında anlatılıyor.
- Sağlık riski: Gıda kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokuyorsa 40/a devreye girer. Bu bent 1 - 5 yıl hapis ve 1.000 - 5.000 gün adli para cezası öngörür; üç yıl içinde tekrarında 5 - 10 yıl sektörden men eklenir.
- Beyan uyumsuzluğu: Etiketteki beyan ile içerik ve analitik değerlerin uyuşmaması 40/k kapsamında ayrıca yaptırıma bağlanmıştır.
Para cezası otuz gün içinde ödenir. Kabahatler Kanunu'nun 27. maddesi, idari para cezasına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza yoluna başvurmayı düzenler. Yönetmelik'in 5. maddesine göre dava açılmış olması tekerrür hükümlerinin uygulanmasını engellemez.
Üretici, ithalatçı ve satıcı neyden sorumlu?
| Aktör | Yükümlülük | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Üretici | Mevzuata uygunluk, doğrulama, kayıt, izlenebilirlik (madde 22 ve 24) | Hammaddedeki sorun, üretilen ürüne taşındığında muhatap üreticidir |
| İthalatçı | Üretici ile aynı basamakta sorumluluk | Yurt dışındaki tedarikçinin tankında olan biten ithalatçının dosyasına girer |
| Kendi markasıyla arz eden | Fason üretilmiş olsa da kendi adıyla arz ettiği üründen sorumluluk | Fason üreticinin beyanı sorumluluğu devretmez |
| Perakendeci | İzlenebilirliği sağlamak, tedbirlere uymak | Yaptırım metni, izlenebilirliğini sağlamadan arz edeni hedefler |
Kanun'un 22. maddesi, gıda güvenilirliği şartlarına uymadığını değerlendirdiği ürün için işletmeciye toplatma işlemlerini derhâl başlatma ve Bakanlığı bilgilendirme yükümlülüğü de getirir. Kayıtların güncel tutulması ve istendiğinde sunulması aynı maddede düzenlenir.
"Bilmiyordum" demek yeterli mi?
Sorunun tedarikçiden geldiğini söylemek yaptırımı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. 40/l metni üreten, ithal eden ve kendi adıyla arz eden işletmeciyi muhatap alır ve metinde "bilerek" koşulu geçmez. Yönetmelik de işletmecilerin ürettikleri, ithal ettikleri ve kendi adlarıyla arz ettikleri ürünlerin mevzuata uygunluğundan sorumlu olduğunu yazar.
Parti bazlı ölçüm kaydının işe yaradığı yer başkadır:
- Sorunun hangi partilerde olduğunu gösterir ve toplatmanın kapsamını belirlemeye yardım eder.
- Kanun'un istediği doğrulama çalışmasının yapıldığını belgeler.
- Tedarikçiye karşı sözleşmeden doğan talepler için dayanak sağlar; bunun için giriş kaydı ve şahit numune birlikte gerekir.
- İdari yaptırıma karşı başvuruda sunulacak olguları somutlaştırır.
Kaydın somut bir dosyada ne kadar ağırlık taşıyacağını önceden söylemek mümkün değildir. Değerlendirme hukuk danışmanıyla yapılmalıdır.
Tutarlar artacak mı?
Bakanlık yetkilisi Şubat 2026'da üst sınırları yukarı taşıyacak yeni bir kanun değişikliği üzerinde çalışıldığını söyledi. Kanun'un güncel metninde 40/l bendi 2020'deki 7255 sayılı Kanun'la gelen hâliyle duruyor; son değişiklik olan 7584 sayılı Kanun farklı maddelere dokundu. Yıl sonuna doğru yeni düzenleme ve 2027 yeniden değerlemesi takip edilmelidir.
Ölçüm kaydı bu tabloda nereye oturur?
Deeptrace'in Molevex, Olivex ve Beevex çözümleri hammaddeyi ve dökme ürünü karışıma girmeden ölçer, sonucu parti numarasıyla kaydeder. Bu kayıt yaptırımı ortadan kaldırmaz ve resmî analizin yerine geçmez; sorunlu partinin zincire girmesini önlemeye ve şüpheli partiyi laboratuvara yönlendirmeye yarar. Saha sonucunun değeri için saha ölçümü mü, laboratuvar mı yazısına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (madde 22, 24, 40 ve 42)
- Gıda ve Yemlerde Taklit ve Tağşiş Fiili ve İdari Para Cezalarının Hesaplanmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, 16 Nisan 2021, Sayı 31456
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda: Kamuoyu Duyuruları Çalışmaları
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (madde 17 ve 27)
- Türkiye Gazetesi, Gıda ve Kontrol Genel Müdür Yardımcısının 2026 ceza aralığı açıklaması, 11 Şubat 2026


