Kapsamaz. Dijital ürün pasaportunu getiren AB Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü (ESPR, Tüzük (AB) 2024/1781), 1. maddesinde gıdayı, yemi, beşeri ve veteriner tıbbi ürünleri, canlı bitki, hayvan ve mikroorganizmaları kapsam dışında bırakır. Gıda ihracatçısı için ESPR kaynaklı bir pasaport yükümlülüğü bu nedenle doğmaz; gıdada izlenebilirlik kendi mevzuatıyla, ambalaj da ayrı bir tüzükle düzenlenir. İlk zorunlu pasaport, 18 Şubat 2027'de belirli batarya türleriyle başlıyor.
Dijital ürün pasaportu nedir?
ESPR dijital ürün pasaportunu, belirli bir ürüne ait ve o ürün grubu için çıkarılan yetki devredilmiş tüzükte belirtilen bilgileri içeren bir veri seti olarak tanımlar. Bu verilere bir veri taşıyıcı aracılığıyla elektronik ortamda erişilir. Veri taşıyıcı bir barkod, iki boyutlu bir kod ya da benzeri bir otomatik tanımlama aracıdır.
Tüzüğün 10. maddesi pasaportun temel koşullarını sayar. Pasaport, bir veri taşıyıcı üzerinden kalıcı bir benzersiz ürün tanımlayıcısına bağlanır. Veri taşıyıcı da ürünün, ambalajının ya da ürünle birlikte gelen belgelerin üzerinde fiziksel olarak bulunur.
Verinin kendisi merkezi bir yerde tutulmaz. Avrupa Komisyonu'nun açıklamasına göre ürün verisi dağıtık biçimde saklanır; iktisadi işletmeciler ise her pasaportu Komisyon'un kayıt sistemine (registry) kaydeder. Kayıt sistemi benzersiz tanımlayıcıları ve bunlara ilişkin temel verileri tutar.
ESPR hangi ürünleri kapsam dışında bırakır?
ESPR, piyasaya arz edilen ya da hizmete sunulan bütün fiziksel ürünlere, bileşenlere ve ara ürünlere uygulanır. 1. maddenin 2. fıkrası ise şunları kapsam dışında tutar:
- (AT) 178/2002 sayılı Tüzük'teki tanımıyla gıda,
- aynı Tüzük'teki tanımıyla yem,
- 2001/83/AT sayılı Direktif'teki tanımıyla beşeri tıbbi ürünler,
- (AB) 2019/6 sayılı Tüzük'teki tanımıyla veteriner tıbbi ürünler,
- canlı bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalar,
- insan kaynaklı ürünler,
- bitki ve hayvanlardan elde edilen ve doğrudan üremeleriyle ilgili ürünler,
- belirli araçlar, kendi sektör mevzuatlarında düzenlenen konular bakımından.
Takviye edici gıdalar da bu kapsam dışı alanda kalır. AB'nin 2002/46/AT sayılı Direktifi takviye edici gıdaları, normal beslenmeyi desteklemek amacıyla doz biçiminde sunulan gıda maddeleri olarak tanımlar.
Gıdada pasaportun yerini ne tutar?
Gıdada ürünün zincirdeki yolunu gösteren yükümlülük, Genel Gıda Tüzüğü'nün 18. maddesindeki izlenebilirlik kuralıdır. İşletme, ürünü kimden aldığını ve kime sattığını gösterebilmeli, bu bilgiyi yetkili makama talep hâlinde sunabilmelidir. Piyasaya arz edilen gıda da izlenebilirliği kolaylaştıracak biçimde etiketlenmeli ya da tanımlanmalıdır. Türkiye'de aynı yükümlülük 5996 sayılı Kanun'un 24. maddesinde yer alır.
Gıda ambalajı ise ESPR ile değil, Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü ile, (AB) 2025/40 ile düzenlenir. Bu Tüzük 12 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. Ambalaja ilişkin yükümlülükler için metnin güncel hâline ayrıca bakmak gerekir.
Kozmetik ve diğer ürün grupları için durum ne?
Kozmetik ürünler 1. maddedeki istisnalar arasında sayılmaz. Ancak ESPR bir çerçeve tüzüktür: bir ürün grubu için pasaport zorunluluğu, Komisyon o grup için yetki devredilmiş bir tüzük çıkardığında doğar.
Komisyon'un 16 Nisan 2025 tarihli 2025-2030 Ekotasarım ve Enerji Etiketlemesi Çalışma Planı, öncelikli nihai ürünler olarak tekstil ve giyim, mobilya, lastik ve yatağı; ara ürünler olarak da çelik ve alüminyumu sayar. Plandaki takvim gösterge niteliğindedir. Kozmetik bu listede yer almaz.
Komisyon'un kayıt sistemi duyurusu, sistemin ESPR kapsamındaki ürünlerin yanında başka AB mevzuatının pasaport kaydı istediği grupları da destekleyeceğini belirtir: belirli büyük bataryalar, inşaat ürünleri, oyuncaklar, deterjanlar ve son kullanıcıya yönelik yüzey aktif maddeler.
DPP takvimi nasıl ilerliyor?
Birincil kaynaklarda doğrulanan tarihler şöyle:
- 28 Haziran 2024: ESPR, AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandı.
- 18 Temmuz 2024: ESPR, yayımdan sonraki yirminci gün yürürlüğe girdi.
- 16 Nisan 2025: Komisyon 2025-2030 çalışma planını yayımladı (COM(2025) 187).
- 19 Temmuz 2026: ESPR'ye göre kayıt sisteminin kurulması için son tarih. Aynı gün Ek VII'de listelenen satılmamış tüketici ürünlerinin imhası yasaklandı; yasak orta ölçekli işletmelere 19 Temmuz 2030'da uygulanacak, mikro ve küçük işletmelere uygulanmıyor.
- 20 Temmuz 2026: Komisyon kayıt sistemini bir test ortamıyla birlikte kullanıma açtı.
- 1 Eylül 2026: Ticaret Bakanlığı kayıt sisteminin kullanıma açıldığını duyurdu.
- 18 Şubat 2027: Batarya Tüzüğü'ne, (AB) 2023/1542'ye göre hafif ulaşım araçlarının bataryaları, kapasitesi 2 kWh'ı aşan endüstriyel bataryalar ve elektrikli araç bataryaları için batarya pasaportu zorunlu oluyor.
Ticaret Bakanlığı'nın açıklaması, kayıt sisteminin tekstil, çelik ve alüminyum, lastik, mobilya, oyuncak ve deterjan, bilgi ve iletişim teknolojisi ürünleri, enerji ürünleri ve inşaat ürünlerinde kullanılacağını belirtiyor. Bu gruplarda AB'ye ihracat yapan işletmeler, kendi ürün grupları için çıkacak yetki devredilmiş tüzükleri izlemelidir.
Pasaport ürünün gerçek olduğunu kanıtlar mı?
Pasaport, ürün hakkında beyan edilen veriyi taşır ve bu veriyi bir tanımlayıcı üzerinden ürüne bağlar. Bağın fiziksel ucu veri taşıyıcıdır: ürünün, ambalajın ya da belgenin üzerindeki bir kod. Kod kopyalanabilir. Gerçek bir ürünün kodu sahte bir ambalaja basıldığında, okuyan kişi gerçek ürünün pasaportunu görür.
Bu nedenle pasaport bir kimliklendirme ve bilgi aracıdır. Kodun bağlı olduğu fiziksel ürünün o ürün olup olmadığını kendi başına sınamaz. Veriyi ürünün kendisine bağlamanın iki yolu vardır: ürüne yalnız doğru koşulda okunan bir imza eklemek ya da ürünün bileşimini ölçüp doğru kabul edilen bir referansla karşılaştırmak. Kimliklendirme, izlenebilirlik ve doğrulama arasındaki farkı ürün doğrulama nedir yazısında ayrıntılı olarak ele aldık.
Kapsam dışındaki gıda ihracatçısı neye hazırlanmalı?
Pasaport yükümlülüğü olmayan bir gıda ihracatçısından da alıcılar ürün ve parti bazında bilgi istemeye devam eder. Bunun dayanağı izlenebilirlik kaydı ve ürünün beyanla uyuştuğunu gösteren ölçümdür. Pratikte şu üç kayıt birlikte tutulduğunda alıcının sorusu baştan cevaplanır:
- Partinin kimden alınıp kime satıldığını gösteren izlenebilirlik kaydı.
- Partinin bileşiminin beyanla uyuştuğunu gösteren ölçüm sonucu, aynı parti numarasıyla.
- Uyuşmazlık için saklanan şahit numune ve gerektiğinde akredite laboratuvar sonucu.
Mevzuatın kapsamı ve tarihleri değişebilir; her karar öncesinde ilgili metnin güncel hâli EUR-Lex'ten kontrol edilmelidir. Bu yazı hukuki görüş değildir.
Deeptrace bu konuda ne yapar?
Deeptrace ürüne yalnız doğru koşulda okunan bir imza ekleyen ve ürünün bileşimini ölçerek doğru kabul edilen bir referansla karşılaştıran doğrulama teknolojileri geliştirir. Her okuma ve ölçüm parti numarasıyla kayda geçtiği için sonuç, bir pasaport ya da izlenebilirlik kaydındaki tanımlayıcıyla eşleştirilebilir. Gıdada hangi kontrolün hangi noktada anlamlı olduğunu gıda ve içecek sektörü sayfamızda, kozmetikteki yaklaşımı kozmetik sektörü sayfamızda anlatıyoruz.
Sık sorulan sorular
Dijital ürün pasaportu gıda için zorunlu mu?
Hayır. ESPR'nin 1. maddesi, 178/2002 sayılı Tüzük'teki tanımıyla gıdayı ve yemi kapsam dışında bırakır. Gıdada ürünün yolunu gösteren yükümlülük, Genel Gıda Tüzüğü'nün 18. maddesindeki izlenebilirlik kuralıdır.
Dijital ürün pasaportu ne zaman zorunlu oluyor?
Ürün grubuna göre değişir. İlk zorunlu pasaport, 18 Şubat 2027'de belirli batarya türleri için başlıyor. ESPR kapsamındaki diğer gruplarda zorunluluk, Komisyon'un her grup için çıkaracağı yetki devredilmiş tüzükle doğar.
Kozmetik ürünler pasaport kapsamında mı?
Kozmetik, ESPR'nin kapsam dışı bıraktığı ürünler arasında sayılmaz; ancak 2025-2030 çalışma planındaki öncelikli ürünler arasında da yer almaz. Kozmetik için yetki devredilmiş bir tüzük çıkarılmadıkça ESPR kaynaklı bir pasaport yükümlülüğü doğmaz; çalışma planındaki güncellemeleri izlemek gerekir.
Türkiye'deki üretici de ESPR'ye tabi mi?
ESPR, AB pazarında piyasaya arz edilen ürünlere uygulanır. Kapsamdaki bir ürünü AB'ye ihraç eden üretici, o ürün grubu için çıkan yetki devredilmiş tüzüğün koşullarını karşılamak zorundadır. Ticaret Bakanlığı kayıt sistemine ilişkin gelişmeleri Yeşil Mutabakat duyuruları arasında paylaşıyor.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2024/1781, Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü (madde 1, 2, 10, 13, 25 ve 80)
- Avrupa Komisyonu, The Digital Product Passport Registry is now live, 20 Temmuz 2026
- Avrupa Komisyonu, Ecodesign for Sustainable Products and Energy Labelling Working Plan 2025-2030, COM(2025) 187
- T.C. Ticaret Bakanlığı, Dijital Ürün Pasaportu (DPP) Kayıt Sisteminin Kullanıma Açılmasına İlişkin Açıklama, 1 Eylül 2026
- Tüzük (AB) 2023/1542, Batarya Tüzüğü (madde 77)
- Tüzük (AT) 178/2002, Genel Gıda Tüzüğü (madde 18)
- Tüzük (AB) 2025/40, Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü
- Direktif 2002/46/AT, takviye edici gıdalar
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (madde 24)


